مرتضی ادب
برخورداری و بهره گیری از رایزنان بازرگانی از ویژگی های بارز دیپلماسی بازرگانی امروزه است.
ایجاد بستر مناسب برای توسعه فعالیتهای تجاری، صنعتی برون مرزی و تصویر سازی مثبت از فضای اقتصادی کشور و کمک به خارجیان در برقراری تعاملات تجاری و صنعتی با ایران، از جمله وظایف اساسی سازمان توسعه تجارت است که آن را از طریق رایزنان بازرگانی اعمال می نماید.
رایزنان بازرگانی نزدیک به دو دهه است که از طرف سازمان توسعه تجارت ایران و اسلاف این سازمان انتخاب می شوند که در واقع به عنوان شعب یا نمایندگیهای برون مرزی سازمان توسعه تجارت ایران فعالیت می نمایند.
سابقه اعزام رایزن بازرگانی به منظور توسعه و تسهیل تجارت خارجی کشور، برای اولین بار در سال های ابتدایی دهه 1370 در دولت سازندگی مطرح شد.
در آن برهه، حسن حبیبی معاون اول رئیس جمهور مجوز اعزام 30 رایزن بازرگانی به کشورهای هدف تجاری ایران را به وزارت بازرگانی وقت داد.
با این حال، اعزام رایزن بازرگانی در طول چند دهه گذشته با فراز و نشیب های زیادی در کشورمان روبرو بوده است.
کسب اطلاعات دقیق در مورد فعالیت رایزن های بازرگانی کشورهای دیگر در حوزه استقرار شعبه یا نمایندگی سازمان، گردآوری اطلاعاتی در خصوص سازمان های اقتصادی بازرگانی، تشکل های تجاری، کانال های توزیع کالا، واردکنندگان، عمده فروشان و کلیه موضوعاتی که آگاهی از آنها می تواند به گسترش تجارت خارجی ایران در محل شعبه یا نمایندگی کمک کند.
نهایتا مهم این است رایزنی که انتخاب می شود از ویژگی های برشمرده شده برخوردار باشد.
در خصوص انتخاب رایزن از بخش خصوصی همان طور که گفته شد نکاتی باید درنظر گرفته شود که این نکات در صورت انتخاب رایزن از دولت نیز باید رعایت شود.
در همه جای دنیا رایزن ها را دولت ها تعیین می کنند.
در یک جا هم ممکن است بخش خصوصی تعیین کند.
مثال در آلمان بخش رایزنی بازرگانی مربوط به وزارت اقتصاد است و در فرانسه مربوط به وزارت اقتصاد و بازرگانی است.
آنچه در صورت انتخاب رایزن از بخش خصوصی حائز اهمیت است این نکته است که افراد فعال در بخش خصوصی با مشغله های شخصی شرکت خویش درگیر هستند و ایفای همزمان این دو وظیفه اگر چه غیر ممکن نیست ولی کار دشواری است و رعایت عدالت در جمع بین هر دو وظیفه یعنی شرکت داری شخصی و رایزن بودن پیچیدگی های خاص خود را دارد و ممکن است به نتیجه مطلوب منجر نشود.
در این خصوص هماهنگی و ارتباط بین بخش خصوصی و دولتی ضعیف است.
بنابراین باید این شرایط را بهبود بخشید.
باید توجه داشت که این کار زمانبری است و این روند برای کشورهای دیگر هم زمان برده است تا به اینجا رسیده اند.
کشورهای درجه یک اقتصادی همچون آلمان و ژاپن نیز برای رسیدن به این مقطع زمان صرف کرده اند تا به این درک مشترک رسیده اند.
در ماه های اخیر مسئولان نهادها و سازمان های متولی تجارت خارجی کشور بر افزایش تعداد رایزان بازرگانی ایران در دیگر کشورها تأکید کرده اند.
نفس حرکت به سمت افزایش تعداد رایزنان بازرگانی ایران در کشورهای هدف تجاری که ناشی از رویکرد جدید نهاد متولی تجارت خارجی یعنی وزارت صنعت، معدن و تجارت و سازمان توسعه تجارت است، قابل تحسین و اقدامی رو به جلو در توسعه تجارت خارجی محسوب می شود، اما این امر نباید منجر به غافل شدن از دیگر موانع و ضعف ها در حوزه تجارت خارجی باشد.
تجارت خارجی ایران با موانع ساختاری و رویه ای، محدودیت های لجستیکی و مواردی از این قبیل روبرو است که سهم قابل توجهی در آمار ضعیف صادرات غیرنفتی کشور دارند.
«روزنامه اخبار صنعت - 14 اردیبهشت 1404»