تــورم افسارگســیخته، همچــون موریانه ای، پایه های اقتصاد را می خورد و ســفره های مــردم را کوچک تــر می کند.
ایــن وضعیــت بحرانــی، نیازمنــد نگاهــی دقیــق و راهکارهایــی عملــی بــرای مهــار این غول سرکش است.
نــرخ تــورم در ایــران در ســال های اخیــر روند صعودی داشته و به یکی از بالاترین نرخ ها در میان کشورهای جهان تبدیل شده است.
بر اساس آخرین آمار منتشر شــده از ســوی مرکز آمار ایران، نرخ تورم ســالانه در فروردیــن مــاه 1404 بــه بیش از 40 درصــد رســیده و ایــن در حالــی اســت کــه نــرخ تــورم نقطه ای نیــز همچنان بالا بوده و نشــان از تداوم فشــارهای تورمی در اقتصاد دارد.
گرچــه بارهــا بــه ایــن موضــوع پرداختــه شــده امــا بررســی مجــدد ایــن موضــوع خالی از لطف نیســت که برای چندمین بــار مــورد بررســی و تحلیل قــرار دهیم که چــه عواملــی در بــروز تورم و گســترش آن دخیل هســتند.
عوامل متعددی اعم از داخلی و خارجی در افزایش نرخ تورم در ایران نقش دارند.
مشکلات داخلی اقتصاد
رشــد بــالای نقدینگــی یکــی از مهم ترین عوامــل تــورم در ایــران اســت.
افزایــش حجــم پــول در گــردش، تقاضــا را افزایش داده و در نتیجه قیمت ها را بالا می برد.
از طــرف دیگــر کســری بودجــه دولت نیز یکی دیگر از عوامل اصلی و داخلی تورم بــه شــمار مــی رود.
دولــت بــرای جبــران کسری بودجه خود، اغلب به استقراض از بانــک مرکــزی روی مــی آورد که این امر منجــر بــه افزایــش پایه پولــی و نقدینگی می شــود.
سیاســت های پولــی و مالــی دولت هم از طرف دیگر می تواند بر نرخ تــورم تأثیرگــذار باشــد.
بــه عنــوان مثال، تعیین دستوری نرخ ارز و بهره، می تواند منجر به ایجاد رانت و فســاد و در نهایت افزایش تورم شود.
مشکلات ساختاری اقتصاد
اقتصــاد ایــران بــا مشــکلات ســاختاری متعــددی از جملــه وابســتگی بــه نفــت، بهــره وری پاییــن و رقابت پذیری ضعیف روبرو است و این مشکلات هم می توانند به افزایش تورم دامن بزنند.
عوامل خارجی اثرگذار در تورم
بر کســی پوشــیده نیست که تحریم های اقتصــادی یکــی از مهم تریــن عوامــل خارجــی مؤثــر بــر تــورم در ایــران اســت.
تحریم هــا باعــث محدودیــت صــادرات و واردات، کاهــش درآمدهــای ارزی و افزایــش قیمــت کالاهــای وارداتی شــده است.
افزایش قیمت جهانی کالاها نیز می تواند روی نــرخ تــورم در ایران تأثیرگذار باشــد.
بــه خصــوص افزایــش قیمــت کالاهــای اساســی و مــواد اولیــه، می تواند منجر به افزایــش قیمــت تولیــد و در نتیجــه تــورم شود.
تغییــرات نــرخ ارز نیز یکی دیگر از عوامل خارجــی مؤثــر بــر تــورم به شــمار می رود.
افزایش نرخ ارز ، قیمت کالاهای وارداتی را افزایش داده و در نتیجه تورم را تشدید می کند.
راهکارهــای کنتــرل نــرخ تــورم در ایران
بــرای کنتــرل نــرخ تــورم در ایــران، لازم اســت تــا مجموعــه ای از سیاســت های هماهنــگ و جامــع در زمینه های پولی، مالــی و اقتصــادی ماننــد هــدف گــذاری تورمــی، مدیریــت پایــه پولــی، جلوگیــری از اســتقراض دولــت از بانــک مرکــزی، اصــلاح نظــام بودجه ریزی و ... به عنوان راهکارهــای اجرایــی و عملیاتــی بــرای کنترل نرخ تورم به کار گرفته شوند.
یــک کارشــناس اقتصــادی در ایــن خصــوص می گویــد: بانک مرکــزی باید با هدف گــذاری تورمــی مشــخص و اعــلام عمومــی آن، انتظــارات تورمــی را کنتــرل کنــد.
همچنیــن بــا اســتفاده از ابزارهــای مختلف پولی، از جمله نرخ بهره و سپرده قانونی، رشد پایه پولی را مدیریت کند.
بــه گفتــه او، عــلاوه بــر مــوارد ذکــر شــده دولــت بایــد بــا انضبــاط مالــی و کاهــش هزینه هــای غیرضــروری، از اســتقراض از بانک مرکزی خودداری کند و همچنین بــا افزایــش درآمدهــای مالیاتی و کاهش هزینه هــای غیرضروری، کســری بودجه خود را کاهش دهد.
ایــن کارشــناس اقتصــادی می گویــد: اصــلاح نظــام مالیاتــی از ســوی دولــت یکی دیگر از این راهکارها اســت و دولت بایــد بــا اصــلاح نظام مالیاتی و گســترش پایه هــای مالیاتــی، درآمدهــای مالیاتی خود را افزایش دهد.
او تا کیــد می کنــد کــه شــفافیت بودجــه، بهبود فضای کسب و کار، کاهش مقررات دست و پا گیر، مبارزه با فساد، حمایت از تولیــد، از جملــه موارد اثرگذار در اقتصاد کشور به شمار می روند.
وی می افزایــد: بانــک مرکــزی بایــد بــا مدیریت بازار ارز و جلوگیری از نوسانات شدید نرخ ارز ، از افزایش قیمت کالاهای وارداتی جلوگیری کند.
به گفته این کارشناس اقتصادی، دولت بایــد بــا تشــویق صــادرات و ایجــاد مزیت رقابتــی برای صادرکنندگان، درآمدهای ارزی خــود را افزایــش دهــد و بــا ایجــاد فضای امن و جذاب برای سرمایه گذاری خارجــی، ســرمایه های خارجی را جذب کنــد.
او می گوید: بانک مرکزی همچنین بایــد بــا نظــارت دقیــق بــر بانک هــا، از فعالیت های سوداگرانه و غیرقانونی آنها جلوگیری کند و با جلوگیری از خلق پول بی ضابطــه توســط بانک هــا، از افزایــش نقدینگی جلوگیری کند.
کنتــرل نــرخ تــورم در ایــران نیازمنــد عــزم جــدی دولــت و همــکاری تمامــی بخش هــای اقتصــادی اســت.
بــا اجرای سیاســت های هماهنــگ و جامــع در زمینه هــای پولــی، مالــی و اقتصــادی، می تــوان امیــدوار بــود کــه نــرخ تــورم در ایــران کنتــرل شــده و ثبــات بــه اقتصــاد کشور بازگردد.
«روزنامه اقتصادی اسکناس - 20 اردیبهشت 1404»