در پایان خــرداد ۱۴۰۴، نرخ تورم ســالانه کشور به ۳۴.۵ درصد افزایش یافت؛ هرچند نسبت به بهار سال گذشــته کاهش داشته، اما رشــد تورم ماهانه ۳.۳ درصدی و جهش قیمــت در اقلام اساســی خوراکی نشــان می دهد کــه مهار پایدار تــورم هنوز محقق نشــده و فشــارهای تورمی در اقتصاد ایران ادامه دارد.
مرکز آمــار ایران به تازگی گــزارش نرخ تورم خــرداد ۱۴۰۴ را منتشــر کرده اســت که نشــان می دهد شــاخص قیمت مصرف کننده با رسیدن به ۳۴۸.۱ واحد، رشــدی ۳.۳ درصدی نسبت به اردیبهشــت ماه داشته اســت.
این امر در حالی رخ داده که نرخ تورم نقطه به نقطه نیز با رسیدن به ۳۹.۴ درصد، نسبت به خرداد ســال گذشته افزایش یافته است.
این داده ها هشداری جدی درباره تداوم فشــارهای تورمــی و افزایــش هزینه های زندگی در ماه های آینده به شمار می رود.
تحلیل روند تورم سالانه و ماهانه
تورم ســالانه در ســه ماه اول ســال جاری روندی صعودی داشته اســت؛ به طوری که از ۳۳.۲ درصــد در فروردین، به ۳۳.۹ درصد ۳۴.۵ درصد در خرداد ً در اردیبهشت و نهایتا افزایش یافته است.
این به معنای افزایش ۱.۳ درصدی نرخ تورم در طول فصل بهار اســت.
با این حال، میانگیــن تورم فصل بهار ۱۴۰۴ )حدود ۳۳ درصد) نسبت به بهار سال گذشته )۳۶ درصد) کاهش نســبی نشان می دهد.
با این وجود، روند افزایــش ماهانه قیمت ها به ویژه در خردادماه، نشان می دهد که کنترل و مهار تورم هنوز به صورت پایدار محقق نشده است.
تجربه سال های گذشته نیز حاکی از آن همراه با افزایش اســت که فصل بهار معمولا قیمت هاست و با شروع تابســتان، این روند کندتر می شــود؛ اما روند صعــودی خرداد و جهــش قیمت ها در برخی اقــلام کلیدی خوراکی ممکن اســت این الگو را تحت تأثیر قرار دهد.
تورم اقلام خوراکی؛ موج جدید گرانی در بازار
یکی از شــاخص ترین بخش های گزارش خــرداد، افزایش چشــمگیر قیمت اقلام خوراکــی اســت.
گــروه «لبنیــات و تخم مــرغ» با تــورم ماهانــه ۱۰.۱ درصد رکــورددار گرانــی شــده اســت؛ به دنبال آن «میوه و خشــکبار» با ۹.۳ درصد و «نان و غلات» بــا ۶.۷ درصــد افزایــش قیمــت مواجه بوده اند.
این افزایش قابــل توجه قیمت ها در لبنیات و تخم مرغ جالب توجه اســت، زیرا نهاده های تولید این محصولات مانند ذرت و کنجاله سویا که به عنوان غذای دام و طیور استفاده می شــوند، تحت حمایت ارز ترجیحی قرار دارند.
این موضوع نشان می دهد که حمایت هــای ارزی به تنهایی قادر به کنتــرل قیمت ها در بازار نیســت و کارایی محــدودی در مهار تــورم دارد.
علاوه بر ایــن، گروه های دیگــر خوراکی نیز افزایش قیمت داشــته اند؛ مثال «چای، قهوه و کاکائو» با ۶.۱ درصد، «قند، شکر و شیرینی ها» با ۴.۸ درصد و «گوشت قرمز و ســفید» با ۴.۲ درصد رشد مواجه شده اند.
تنها گروهی کــه کاهش قیمت داشــته، »ســبزیجات و حبوبات« بــا کاهش ۲.۵ درصدی است که توانســته کمی از فشار تورمی در سبد خانوار بکاهد.
روند تورم در کالاهای غیرخوراکی
در بخش کالاهــای غیرخوراکی نیز افزایش قیمت ها چشمگیر است، به طوری که گروه «بهداشــت و درمان» با تورم نقطه به نقطه ۴۵.۴ درصد، «کالاهــا و خدمات متفرقه» با ۴۹.۳ درصد و «مبلمان و لــوازم خانگی» با ۴۰.۱ درصد افزایش قیمت مواجه شــده اند.
این ارقام بســیار فراتــر از میانگین تورم کل کشــور (۳۹.۴ درصد) هســتند که نشــان می دهد برخی کالاها و خدمات اساســی در حال گران تر شــدن با نرخ هایی بســیار بالا هســتند.
از ســوی دیگر، گروه هایــی مانند «ارتباطات» بــا ۲۵.۶ درصد، «حمل و نقل» با ۳۱.۹ درصد و «مسکن، آب و برق» با ۳۷.۵ درصد افزایــش قیمت، نرخ رشــد کمتری نســبت به میانگین تــورم کل دارنــد.
این اختلاف می تواند نمایانگر اجرای موفق برخی سیاســت های کنترل قیمت در این بخش ها باشــد؛ هرچند پایداری این کنترل ها محل تردید است.
تورم و تأثیر آن بر دهک های درآمدی؛ فشار مضاعف بر اقشار کم درآمد
بررســی نرخ تورم در دهک هــای مختلف درآمــدی نشــان می دهــد کــه دهــک اول (کم درآمدتریــن) و دهــک دهــم )پردرآمدتریــن) هــر دو نرخ تورم ســالانه برابر ۳۴.۳ درصــد را تجربه کرده اند، تقریبا با این حال، ترکیب ســبد مصرفــی این دو دهک بســیار متفاوت است و به همین دلیل اثر واقعی تورم بر آن ها بســیار متفاوت است.
خوراکی ها، آشــامیدنی ها و دخانیات حدود ۴۲ درصد از هزینه های دهک اول را تشکیل می دهنــد، در حالی که این ســهم در دهک دهم فقط ۲۲ درصد اســت.
بنابراین، گرانی شدید اقلام خوراکی به مراتب فشار بیشتری بر خانوارهــای کم درآمــد وارد می کند.
این موضوع به ویــژه در امنیت غذایی و ســطح رفاه این خانواده ها تأثیر مستقیم دارد.
علاوه بر این، در دهک های پاییــن، عمده افزایش هزینه هــا مربوط بــه مواد خوراکــی مانند لبنیات، میــوه و نان اســت.
در حالی که در دهک های بالاتر، خدمات غیرخوراکی مانند آموزش، تفریح و حمل و نقل سهم بیشتری در افزایش هزینه ها دارند.
چالش ها و چشــم انداز مهار تورم؛ اصلاحات ســاختاری یا شــروع موج جدید؟
اگرچــه کاهــش میانگین نرخ تــورم بهار نسبت به سال گذشــته می تواند نشانه ای مثبت تلقی شود، اما داده های خرداد ۱۴۰۴ نشــان می دهد که وضعیت تورم در کشور همچنان شــکننده و ناپایدار است.
افزایش تورم ماهانــه، به ویژه در کالاهای اساســی خوراکی، و فشار مداوم بر دهک های پایین درآمدی، ضرورت انجام اصلاحات عمیق تر را در اقتصاد کشور به شدت نمایان می کند.
برای مهار پایدار تورم، اصلاحات بنیادین در حوزه های نظــام بانکی، مدیریت نقدینگی، و کنتــرل کســری بودجه الزامی اســت.
همچنین کاهش ریســک های سیاســی و ایجاد انتظارات مثبــت اقتصادی می تواند به کاهــش انتظارات تورمــی کمک کند و روند افزایشــی قیمت ها را کند سازد.
تورم خرداد ۱۴۰۴ با رســیدن بــه ۳۴.۵ درصد سالانه و ۳.۳ درصد ماهانه، نشانه ای از تداوم فشــارهای تورمی اســت که هنوز کنترل نشــده اند.
افزایــش قیمــت در گروه های خوراکی و به خصــوص اقلام اساســی، به همــراه افزایش شــدید قیمــت خدمات بهداشــتی و کالاهای مصرفــی، نمایانگر چالش های جدی پیــش روی اقتصاد ایران اســت.
فشــار مضاعف تورم بر خانوارهای کم درآمــد، موجب تشــدید نابرابری های اقتصادی شــده و امنیت غذایی و معیشتی این اقشــار را به خطر می انــدازد.
در چنین شرایطی، ادامه مسیر فعلی بدون اصلاحات ساختاری و سیاست های درست اقتصادی، می توانــد منجر به موج جدیــدی از تورم و نارضایتی های اجتماعی شود.
انتظار می رود که مسئولان اقتصادی کشور با اتخاذ تدابیر موثر، کنترل تورم را به صورت پایدار ممکن ســازند و از تشــدید بحران های اقتصادی جلوگیری کنند.
«روزنامه اقتصاد ملی - 9 تیر 1404»