بازار ســهام در هفته ای که گذشت تنها سه روز معاملاتی داشت و در این مدت زمان کم شرایط خوبی را تجربه نکرد و شاهد خروج نقدینگی از بازار بودیم.
شاخص کل بورس تهران در جریان معاملات هفته اخیر با ســقوط بیش از ۵۲ هزار واحدی، کاهــش ۱.۹۷ درصدی را تجربه کرد و در ســطح دو میلیون و ۶۳۷ هزار و ۵۹۵ واحد قرار گرفت.
همزمان شــاخص هم وزن نیز با افتی چشــمگیر مواجه شد و با کاهش نزدیک به ۲۰ هزار واحد، کاهش ۲.۴ درصدی را رقم زد تا در کانال ۸۲۷ هزار و ۱۰۳ واحدی مســتقر شود.
آمارها نشان می دهد طی هفته اخیر میزان خروج پول سرمایه گذاران حقیقی از بورس به ۳۳۰۰ میلیارد ناموت رسیده است؛ موضوعی که از تداوم بی اعتمادی ســهامداران خرد به بازار حکایت دارد.
همچنین میانگین ارزش معاملات خرد روزانه به شش هزار میلیارد ناموت محدود شد، در حالی که حجم متوسط معاملات روزانه نیز به کمتر از ۱۷ میلیارد سهم سقوط کرد.
این ارقام بیانگر کاهش عمق و کیفیت معاملات در بازار سهام است.
وعده هایی که نقد نشد
ادامه روند خروج سرمایه از بازار سهام و افت پی درپی شاخص ها، نشانه ای روشن از ضعف اقدامات حمایتی و کم تحرکی نهاد های سیاست گذار در بازگرداندن ثبات به بورس است.
در هفته ای که بازار ســرمایه تنها ســه روز کاری داشت، شــاخص کل بورس تهران با افتی ۵۲ هزار واحدی به سطح ۲ میلیون و ۶۳۷ هزار واحد رسید.
بورس تهران پس از تعطیلات ۹ روزه ناشــی از تحولات سیاســی و آتش بس میان ایران و اسرائیل، وارد روندی نزولی شده و هفته های اخیر را با افت های چشمگیر پشت سر گذاشته است.
شــاخص کل که در پایان هفته گذشته با ریزش بی سابقه ای حدود ۳۰۰ هزار واحدی مواجه شده بود و در سطح ۲ میلیون و ۶۸۹ هزار واحد ایستاده بود، این هفته نیز علیرغم یک روز رشد، به روند نزولی خود ادامه داد.
در نخستین روز کاری هفته گذشته، دوشنبه ۱۶ تیرماه، شاخص کل با افزایش ۱۹ هزار واحدی اندکی رشد کرد؛ رشدی که به نظر می رسید تحت تأثیر بسته های حمایتی بانک مرکزی و سازمان بورس باشد.
اما این روند مثبت دوامی نداشت و وارد فاز منفی شد.
در روزهای سه شنبه و چهارشنبه، بازار مجددا بررسی معاملات نشان می دهد در آخرین روز کاری هفته (چهارشنبه ۱۸ تیر)، ارزش معاملات خرد به حدود ۶ هزار میلیارد ناموت رسید و خروج ۲ هزار و ۲۴۰ میلیارد ناموت پول حقیقی از بازار ثبت شد.
عمده این خروج سرمایه مربوط به گروه های بانکی و نفتی بود.
نگاهــی به جریان نقدینگــی در هفته اخیر نیز حاکی از خــروج قابل توجه پول حقیقی از گروه های نفت، منســوجات، خودرو و بانک است.
به طور مشخص، در هفته گذشته حدود ۲۶۰۰ میلیارد ناموت از گروه خودرویی، و نزدیک به ۲ هزار میلیارد ناموت نیز از گروه های بانکی و نفتی خارج شــده اســت.
در بازه ماهانه نیز، بیش از ۵۴۰۰ میلیارد ناموت از گروه بانکی و حدود ۴۱۰۰ میلیارد ناموت از گروه خودرویی خارج شده است.
همچنین بررسی بازدهی صنایع مختلف بازار سرمایه در دو هفته اخیر نشان می دهد بیشترین بازدهی منفی متعلق به گروه سلامــت با منفی ۱۳ درصد، گروه ارتباطات با منفی ۱۰.۷ درصد و زراعت با منفی ۱۰.۱ درصد بوده اســت.
گروه خــودرو با بازدهی منفی ۹ درصد و بانک با منفــی ۸.۱ درصد نیز از دیگر گروه های زیان دیده بازار هستند.
با توجه به افت بیش از ۳۵۰ هزار واحدی شــاخص کل در هشــت روز کاری اخیر پس از بازگشــایی بورس، سهامداران انتظار دارند نهادهای مســئول از جمله سازمان بورس، بانک مرکزی و وزارت اقتصاد اقداماتی مؤثر برای بهبود شــرایط انجام دهند.
در حالی که بســته حمایتی ۶۰ هزار میلیارد تومانی وعده داده شده تاکنون تأثیر ملموسی بر روند بازار نداشته، نگرانی ها از بی اعتمادی فزاینده در میان سرمایه گذاران تشدید شده است.
اکنون نگاه ها به مدنی زاده وزیر اقتصاد دوخته شده تا به عنوان رئیس شورای عالی بورس با ورود به موضوع، اقدامات حمایتی عملی و ملموســی را برای بازگرداندن اعتماد و ثبات به بازار ســرمایه در دستور کار قرار دهد؛ امری که با ادامه سکوت رئیس سازمان بورس، بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.
ریزش بیشتر یا متعادل شدن بازار؟
غفوری کارشــناس بازار سرمایه گفت: کانال دو میلیون و ۶۰۰ هزار واحد حمایت مهمی در کوتــاه مدت خواهد بود و باید دید حمایت ها در این کانال حمایتی، چگونه دنبال خواهند شد.
محمد غفوری کارشناس و تحلیلگر بازار سرمایه در تحلیل بازی که از شاخص کل بورس ارائه داد، تشــریح کرد: برای بازار بورس تهران کانال دو میلیــون و ۶۰۰ هزار واحد حمایت مهمی در کوتاه مدت خواهد بود و به نوعی باید دید حمایت ها در این کانال حمایتی، چگونه دنبال خواهند شد.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به اینکه از لحاظ بنیادی بازار به سطح ارزنده ای رسیده است، اظهار داشت: نسبت های ارزندگی بازار همچون نسبت های s/p،e/p و همچنین شــاخص هایی که از منظر بنیادی می توان بازار را سنجید به محدوده های خوبی رســیده اند پس بازار از منظر قیمتی و نیز بنیادی در شــرایط خوبی قرار دارد منتهی در حال حاضر دلیلی که باعث خروج ســرمایه از بازار شــده اســت تردید و شرایط هیجانی در بازار می باشــد.
غفوری با تأکید بر مهم بودن کانال دو میلیون و ۶۰۰ هزار واحد، خاطر نشان کرد: چنانچه حمایت ها و نیز واکنش هایی از ســهام در این محدوده ها داشته باشیم، همچنین خبرهایی از قبیل انتشار اوراق اختیار فروش تبعی و یا همان بیمه سهام که برای پرتفوهای تا سقف ۵۰۰ میلیون ناموت در نظر گرفته شده است (در سنوات قبل این اقدامات باعث شد که بازارساز بتواند کف بازار را در محدوده های حمایتی ببیند) می توان محدوده های حمایتی گفته شده را به عنوان محدوده حمایتی معتبر در کوتاه مدت برای بازار متصور باشیم.
سه سناریوی آینده بورس
حمید میرمعینی نوشت: در وضعیت کنونی پیش بینی اینکه قیمت ها ارزنده هستند یا خیر، بســیار دشوار است.
بازار همچنان در حالت انتظار به سر می برد تا ببیند نتیجه نهایی تعلیق جنگ و مسیر مذاکرات چه خواهد شد.
حمید میرمعینی کارشــناس بورس نوشــت: در مورد منابعی که قرار است از فردا به بازار تزریق شود، طبق اطلاع بنده، این منابع جهت حمایت از بازار مشابه تجربه ای است که حدود یک هفته قبل نیز اجرا شــد.
آن تجربه قبلی به دلیل فشار شدید فروش و نبود حمایت های فراگیر، موفقیت آمیز نبود.
اما این بار به دلیل افت قابل توجه قیمت ها و کاهش فشار فروش، شاید حمایت با حجم کمتری از نقدینگی مؤثرتر واقع شود.
واقعیت این است که پس از وقوع جنگ، واکنش بازارهای مالی در همه کشورها، از جمله ایران عمدتا منفی اســت.
این موضوع طبیعی است چرا که ریسک بزرگی متوجه اقتصاد و سیاســت شده و آینده مبهم است.
البته در کشورهایی با اقتصادهای باثبات تر مانند آمریکا و ... این واکنش ها کمتر دیده شده، اما برای اقتصادهایی با ساختار شکننده مانند ایران، این تأثیرات شدیدتر و همراه با واکنش های هیجانی تر است.
در سال های گذشته تجربه مواجهه با بحران های مختلف سیاسی و اقتصادی را داشته ایم، اما تجربه مســتقیم جنگ را نداشته ایم.
اکنون این عامل جدید، به علاوه بلاتکلیفی موجود، باعث شده بازار علی رغم حمایت هایی که از طرف دولت انجام شده، همچنان افت کند.
قیمت بسیاری از نمادها در حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است.
اگر جنگ به پایان برسد و شرایط سیاسی-اقتصادی به ثبات برسد، ممکن است این افت ها، فرصت خرید تلقی شوند.
اما در وضعیت کنونی پیش بینی اینکه قیمت ها ارزنده هستند یا خیر، بسیار دشوار اســت.
بازار همچنان در حالت انتظار به سر می برد تا ببیند نتیجه نهایی تعلیق جنگ و مسیر مذاکرات چه خواهد شد.
در مجموع، می توان سه سناریو را برای آینده بازار سرمایه متصور بود:
۱ .ادامه وضعیت بلاتکلیفی منفی باقی خواهــد ماند.
علیرغم حمایت های احتمالی، در ایــن حالت، روند بازار احتمالا مشکلات ساختاری اقتصاد از جمله ناترازی ها، کسری بودجه، بحران نظام بانکی، صندوق های بازنشســتگی، قیمت گذاری دستوری و رکود عمیق، مانع از بهبود بازار خواهد شد.
اقتصاد در این حالت به سمت رکود کامل و حتی فروپاشی پیش خواهد رفت.
۲ .توافق سیاسی و رفع تحریم ها در صورت توافق و پایان جنگ و دسترســی ایران به منابع ارزی، اقتصاد کشــور وارد مسیر جدیدی از رشد و ثبات خواهد شــد.
این سناریو بهترین حالت ممکن است.
رفع تحریم ها می تواند اقتصاد را از شــرایط بحرانی نجات دهد، چرا که دیگر نسخه ای داخلی برای درمان این وضعیت وجود ندارد.
۳ .تشدید جنگ و ورود به فاز فرسایشی در این حالت، با گسترش جنگ و تأثیراتش بر سایر کشورها، اقتصاد دچار فروپاشی کامل از کار خواهد شد.
صنایع آسیب جدی می بینند، شرکت ها تعطیل می شوند و بازار مالی عملا خواهد افتاد.
دارایی های مالی بیشترین آسیب پذیری را خواهند داشت.
در مورد منابعی که قرار است از فردا به بازار تزریق شود، طبق اطلاع بنده، این منابع جهت حمایت از بازار مشــابه تجربه ای است که حدود یک هفته قبل نیز اجرا شد.
آن تجربه قبلی به دلیل فشار شدید فروش و نبود حمایت های فراگیر، موفقیت آمیز نبود.
اما این بار به دلیل افت قابل توجه قیمت ها و کاهش فشــار فروش، شاید حمایت با حجم کمتری از نقدینگی مؤثرتر واقع شــود.
همچنین بحث بیمه سهام نیز مطرح شــده که می تواند تا حدی از زیان بیشتر جلوگیری کند.
البته به دلیل عدم آشنایی عمومی با سازوکار این بیمه و محدود بودن آن به برخی نمادها، شاید تأثیر فراگیری نداشته باشد.
با این حال، باید به این نکته توجه داشــت که چشــمه باید خودش بجوشــد؛ با ریختن سطل، سطل آب، چشمه دائمی ایجاد نمی شــود.
بازار سرمایه ما، آیینه ای از وضعیت کلان اقتصادی کشــور است و تا زمانی که سیاست های اقتصادی و سیاسی کشور به سمت ثبات و امیدبخشی پیش نرود، نباید انتظار رشد پایدار یا حتی توقف افت بازار را داشته باشیم.
متأســفانه در ســال های اخیر، اقتصاد ما بسیار تضعیف و شکننده شــده و حتی با یک تلنگر ممکن اســت فرو بریزد.
دیگر امکان احیای آن تنها با نسخه های داخلی وجود ندارد.
بلکه نیازمند ســرمایه گذاری های گسترده خارجی، دسترســی به تکنولوژی روز، و تعاملات بین المللی هستیم.
برای خروج از این شرایط، نیازمند توافقی جامع، رفع تحریم ها، و اصلاح سیاســت گذاری های اقتصادی در ســطوح پولی، مالی، ارزی و تجاری هســتیم.
در چنین شــرایطی، بازار سرمایه می تواند دو باره نقش مؤثر خود را ایفا کرده و از پتانسیل بالای خود بهره مند شود.
ارزندگی بی ثمر بورس
این روزهــا همه دربــاره ارزندگی بورس صحبــت می کنند، ارزندگی که می تواند مســیر سرمایه گذاری کشور را تغییر دهد؛ اما به چه قیمت؟
بررسی ها نشان می دهد که ماه هاست بورس تهران ارزندگی عددی بسیار بالایی دارد اما این ارزندگی تنها در اعداد بوده و به صورت جزیی هم در بازار رخنه نکرده است و علت آن به نبود پول و اعتماد در بازار بازمی گردد.
ارزندگی تنها رکن سرمایه گذاری نیست و مهم ترین مولفه پیش از ارزندگی را می توان اعتماد دانســت.
زمانی که یک بازار شرایط مشخص و متوالی نداشته باشد، هر روز خروج اعتماد و نقدینگی را تجربه می کند و در نهایت همه این عوامل دســت به دست یکدیگر می دهند تا درآمدها نیز کاهشی شود.
بررسی روند نسبت قیمت به درآمد دوازده ماهه (TTM E/P) بورس تهران نشــان می دهد که این شاخص از سال ۱۳۸۹ تاکنون، شش بار به سطوح کف معتبر رسیده است.
نقاط کف یادشده به ترتیب در میانه ۱۳۹۱، پایان ۱۳۹۳، ۱۳۹۶، نیمه ۱۳۹۸، پاییز ۱۴۰۱ و پاییز ۱۴۰۳ ثبت شــده اند.
در دو نقطه کف نخست (۱۳۹۱ و ۱۳۹۳)، نسبت E/P TTM به ترتیب بر سطوح ۴.۴ و ۴.۹ ایستاد.
طی سال های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸، این نسبت افزایش نســبی را تجربه کرد و تا سطح ۷.۱ رشد یافت.
اما طی سه سال اخیر، مجددا این شاخص روند نزولی به خود گرفته و اکنون در بازه ۵.۵ تا ۵.۶ تثبیت شده است.
مطابق پیش بینی کارشناسان، در صورتی که شاخص کل بورس همچنان در وضعیت رکودی باقی بماند و گزارش های فصل بهار شرکت ها منتشر شود، نسبت TTM E/P در همان سطح ۵.۶ قرار خواهد گرفت؛ سطحی که پیش تر نیز در پاییز سال گذشته تجربه شده است.
با این حال، اگر این نسبت قرار باشد تا میانه تابستان و به کف تاریخی ۴.۴ کاهش یابد، شاخص کل بورس باید حدود ۲۱ درصد ریزش داشته باشد.
این سناریو، بدبینانه ترین مسیر پیش روی بازار را نشان می دهد.
بررسی ها نشان می دهد کاهش نســبت E/P در دوره های گذشته، عمدتا تحت تاثیر سه عامل کلیدی شامل سرکوب نرخ ارز، نرخ بهره حقیقی بالا و افت قیمت جهانی کالاهای پایه )کامودیتی ها) رخ داده اســت.
در شرایط فعلی، عمده نگرانی سرمایه گذاران خرد، امکان از سرگیری جنگ و نقض آتش بس، افزایش ناترازی های ساختاری اقتصاد، مداخلات دستوری دولت در بازار ســهام، کاهش نقدشــوندگی و تداوم نرخ بهره بالاست.
کارشناسان هشدار می دهند چنانچه دولت سیاســت های حمایتی و واقع بینانه را بــه اجرا نگذارد، روند نزولی نســبت E/P ادامه پیدا خواهد کرد و رسیدن این نسبت به کف تاریخی ۴.۴ کاملا محتمل خواهد بود.
حال در این شــرایط نمی توان انتظار تغییر شــرایط بازار ســرمایه یا حتی ورود نقدینگی داشت، چرا که بازار ســهام علی رغم پایین بودن قیمت اغلب سهام روزگار خوبی را تجربه نمی کند و تحلیلگران عقیده دارند اگر این روند طی ماه های آتی ادامه دار باشد شاهد خروج نقدینگی ادامه دار و سقوط شاخص خواهیم بود.
بررسی اعداد و اراقام نشان می دهد که در صورت عدم جذب اطمینان به بازار افت شاخص و خروج نقدینگی همچنان ادامه دار باشــد و بازار نتواند شرایط چندان قابل قبولی را تجربه کرد.
این موضوع درحالی است که برخی از مدیران سازمان بورس عقیده دارند که بازار سهام روندی متعادل دارد و آرام آرام روند رو به بالای خود را آغاز خواهد کرد، اما بررســی ها نشان می دهــد که همچنان بازار تمایل به اصلاح دارد و به این زودی ها نباید انتظار رشــد از بازار را داشت.
«روزنامه اقتصادی امروز - 22 تیر 1404»