آیا حمایت ها برای بازگرداندن اعتماد کافی است؟
بازار سرمایه ایران پس از شوک های پی درپی و ریزش های سنگین، حالا با تزریق نقدینگی و وعده های حمایتی مواجه شده است؛ اما محدودیت های انرژی، رکود بازارهای جهانی و رشد هزینه ها همچنان سایه سنگینی بر این بازار انداخته اند.
کارشناسان معتقدند سود بورس در بهترین حالت، حداکثر به اندازه ســود صندوق های درآمد ثابت خواهد بود و چشم انداز سال ۱۴۰۴ به دلایل ساختاری و سیاسی، تیره و نامطمئن است.
بازار سرمایه؛ یادآور تلخی های گذشته
به گزارشی بازار سرمایه ایران طی سال های اخیر بارها با نوسانات شدید و ریزش های پیاپی مواجه شده که از یکسو اعتماد سرمایه گذاران را به شدت مخدوش کرده و از سوی دیگر، حمایت های دولتی و تزریق نقدینگی، تنها به کاهش صف های فروش و نه بازگشت کامل اعتماد منجر شده است.
جنگ ۱۲ روزه ایران با رژیم صهیونیستی که در خرداد ۱۴۰۳ رخ داد، بزرگترین شوک را به بازار وارد کرد و شاخص کل بورس را بیش از ۱۱ درصد کاهش داد.
این ریزش شدید، بزرگترین سقوط بورس از سال ۱۴۰۱ تاکنون بوده است.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که اگر بسته های حمایتی سریع تر و هدفمندتر اجرا می شد، این سقوط قابل پیشگیری بود.
با این حال، وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و ســازمان بورس از آن زمان دست به کار شده و در هفته گذشته حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی به بازار تزریق کردند.
هرچند این اقدام موجب کاهش حجم صف های فروش شــده، اما هنوز نتوانسته است ترس و نااطمینانی را از دل ســهامداران بیرون کند.
محمدعلی شیرازی، مدیرعامل فرابورس، وعده داده که در هفته جاری نیز ۳۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی به بازار تزریق خواهد شد.
این حمایت ها می تواند بارقه ای از امید را به بازار بازگرداند، اما ســوال این است که آیا این روند پایدار خواهد بود یا دو باره به یأس و ناامیدی ختم می شود؟
ناترازی انرژی؛ مانع اصلی تولید و رشد بورس
یکی از چالش های اصلی بازار سرمایه، محدودیت ها و ناترازی های انرژی است که تولید صنایع بورسی را به شــدت متاثر کرده است.
تابســتان ۱۴۰۳ با قطعی های مکرر برق همراه بود که موجب کاهش ۱۹ درصدی مصرف انرژی در صنایع بزرگ بورســی شد و این کاهش مصرف، معادل کاهش ظرفیت تولید است.
برای مثال، در صنعت مواد و محصولات شیمیایی تولید از ۳ میلیون و ۸۵۵ هزار تن در آبان ۱۴۰۲ به ۳ میلیون و ۶۰۹ هزار تن در آبان ۱۴۰۳ کاهش یافت که عمدتا به دلیل محدودیت های گازی بوده اســت.
این موضوع مستقیما به کاهش فروش و درآمد شرکت های بورسی منجر شده اســت.
محدودیت ها فقط محدود به تابستان نیست.
گزارش ها نشــان می دهند که محدودیت برق در تابســتان ۱۴۰۳ برای فولاد مبارکه نسبت به سال گذشــته ۱۸ درصد افزایش یافته و محدودیت گاز در پاییز نیز ۳۳ درصد بیشتر شده است.
پیش بینی می شود که این محدودیت ها در سال های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ حتی شدیدتر شده و پاییز و زمستان را به طور کامل تحت تاثیر قرار دهند.
کاهش تولید حداقل یک سوم خواهد بود که برای شرکت های بزرگ بورسی با تولید محدود، رویایی بودن سودآوری و رشد قیمتی را دور از دسترس می کند.
تاثیر رکود بازارهای جهانی بر بورس ایران
بازار ســرمایه ایران به دلیل وابســتگی زیاد به کامودیتی ها، وضعیت بازارهای جهانی نقش تعیین کننده ای در روند آن دارد.
یکی از نمونه های شــاخص، بازار مس در بورس فلزات لندن است که به دلیل تقاضای ضعیف چین و تنش های ژئوپلیتیکی، در ماه های اخیر با افت قیمت مواجه شده است.
قیمت مس حتی نتوانســته از مرز ۱۰ هزار دلار عبور کند و این سیگنال ها چشم انداز روشنی را برای سهامداران صنایع معدنی و
فلزی ایران نمی دهد.
علاوه بر این، رکود در بازار جهانی کالاها و مواد اولیه، افزایش هزینه های تولید را نیز به همراه دارد.
اختلاف نرخ دلار آزاد و توافقی، قیمت گذاری دســتوری و رشــد قیمت مواد اولیه، همه ســبب افزایش هزینه ها شده و نسبت رشد هزینه به درآمد در بســیاری از شرکت ها افزایش یافته است.
صورت های مالی؛ زنگ خطری برای سهامداران
نگاهی به صورت های مالی شرکت های بزرگ بورســی، تاییدی بر کاهش سودآوری و افزایش هزینه هاســت.
برای نمونه، سود عملیاتی فولاد مبارکه در ســال ۱۴۰۳ نسبت به ســال گذشــته ۲ درصد کاهش یافته است.
این کاهش ناشی از افزایش هزینه های عملیاتی است که رشد درآمدها را تحت تاثیر قرار داده است.
شــرکت ملی صنایع مس ایران (فملی) نیز ۱۴ درصد و شرکت گسترش سرمایه گذاری ایران خودرو (شگویا) ۱۷ درصد افزایش هزینه های عملیاتی نسبت به درآمدها داشــته اند.
این روند زنگ خطری است که نشان می دهد هزینه ها با سرعتی بیشتر از درآمدها رشد می کنند و در نتیجه سودآوری شرکت ها تحت فشار است.
ریسک های سیستماتیک و سیاست های گاه و بیگاه
بازار ســرمایه ایران در سال های اخیر با ریسک های سیســتماتیک متعددی روبرو بوده که از جمله آن می توان به سیاســت های دســتوری و ناگهانی دولت، تحریم ها، نوسانات نرخ ارز و عوامل سیاسی اشــاره کرد.
عدم ثبات در قوانین و مقررات بازار سرمایه، تغییرات ناگهانی در سیاست های مالی و پولی و همچنین ریسک های خارجی باعث شده است تا سهامداران دچار تردید و نگرانی شوند.
با وجود تزریق نقدینگی و حمایت های مقطعی، نبود چشم انداز روشن و پایدار، بزرگترین مانع برای جذب سرمایه و رشد بازار به شمار می رود.
چشم انداز بازار سرمایه در سال ۱۴۰۴؛ انتظاری واقع بینانه
با توجه به محدودیت های انرژی، رکود جهانی، افزایش هزینه ها و ریســک های متعدد، اکثر کارشناســان معتقدند که بازار ســرمایه در سال ۱۴۰۴ نمی تواند رشــد چشمگیری داشته باشد.
سودآوری شرکت ها به گونه ای پیش بینی می شــود که در بهترین حالت، به اندازه سود صندوق های درآمد ثابت باشد؛ یعنی سود بدون ریسک و کم ریسک که جذابیت کمتری برای سرمایه گذاران دارد.
در صورتی که شرایط سیاسی کشور در سال آینده به ثبات نسبی برسد و محدودیت های انرژی تا حدی کاهش یابد، احتمال رشد آرام و پایدار وجود دارد.
اما در صورت تداوم تنش ها و مشکلات ساختاری، بازار سرمایه سال دشواری را پیش رو خواهد داشت.
بازار ســرمایه ایران در شــرایطی قرار دارد که با چالش های جدی داخلــی و خارجی روبرو اســت.
محدودیت های انرژی و رکود جهانی، فشار بر سودآوری شــرکت ها را افزایش داده و سیاست های حمایتی مقطعی نتوانســته اند اعتماد ســهامداران را به طور کامل بازگردانند.
تزریق نقدینگی و حمایت های دولتی شاید در کوتاه مدت مانع ســقوط بیشتر بازار شود، اما بدون اصلاحات ساختاری، بهبود زیرساخت ها و ثبات سیاسی، نمی توان انتظار داشت که بازار سرمایه به روزهای اوج خود بازگردد.
به نظر می رسد برای سال ۱۴۰۴ ،چشم اندازی محتاطانه و واقع بینانه باید مد نظر قرار گیرد و سرمایه گذاران با ریسک های متعددی مواجه خواهند بود که نیازمند دقت و مدیریت حرفه ای است.
«روزنامه اقتصاد ملی - 23 تیر 1404»