ضرورت اراده واقعی برای ایجاد رقابتی عادلانه و پایدار؛
آینده ســرمایه گذاری در ایران به اراده واقعی برای ایجاد یک محیط رقابتی، عادلانه و پایدار بســتگی دارد.
اگر این اراده وجود داشته باشد ایران به سمت تولید و نواوری هدایت خواهد شد.
ســرمایه گذاری، چه داخــلی و چه خارجی، موتور محرک رشــد اقتصادی و توســعه پایدار اســت.
بدون ورود سرمایه، هیچ اقتصادی نمی تواند زیرساخت های خود را توسعه دهد، اشتغال پایدار ایجاد کند و در رقابت جهانی جایگاه بگیرد.
با این حال، تجربه ایران در سال های اخیر نشان می دهد که مسیر سرمایه گذاری در کشور، مسیری هموار و جذاب نیست؛ مسیری است که برای سرمایه گذار خارجی با وعده ها و مشــوق ها آغاز می شود اما در عمل با موانع ساختاری روبه روست، و برای ســرمایه گذار داخلی حتی از همان ابتدا با بی اعتمادی، فشــار و سنگ اندازی همراه است.
بر اساس گزارش آنکتاد (UNCTAD) در سال ،2024 ایران کمتر از 1.5 میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم خارجی جذب کرده است.
این رقم در مقایسه با ترکیه (بیش از 10 میلیارد دلار) و امارات (بیش از 20 میلیارد دلار) به وضوح نشــان می دهد که ما در رقابت منطقه ای برای جذب سرمایه عقب مانده ایم.
این در حالی است که ایران از نظر منابع طبیــعی، موقعیت جغرافیایی و ظرفیت بازار داخلی، مزیت های قابل توجــهی دارد.
اما بی ثباتی قوانین و مقررات، تغییرات ناگهانی در سیاست های اقتصادی، تحریم های بین المللی، محدودیت های بانکی، ضعف در ضمانت اجرای قراردادها و نبود شــفافیت اداری، ریســک ســرمایه گذاری را به شــدت بالا برده اســت.
حتی در بخش هایی که جذابیت بالایی دارند، مانند انرژی های تجدیدپذیر یا صنایع پتروشیمی، ســرمایه گذاران خارجی با تردید وارد می شوند یا پروژه ها را در مقیاس کوچک اجرا می کنند.
در سوی دیگر، ســرمایه گذار داخلی با چالش هایی مواجه است که گاه ســنگین تر از موانع خارجی هاســت.
آمار رسمی بانک مرکزی و وزارت اقتصاد نشــان می دهد که در ســال 1402 بیش از 60 درصد سرمایه گذاری های داخلی به سمت بخش های غیرمولد مانند ارز، طلا و مسکن رفته و ســهم بخش های مولد (صنعت، کشاورزی، فناوری) کمتر از 40 درصد بوده اســت.
این آمار به خوبی نشــان می دهد که ســرمایه گذار داخلی انگیزه ای برای ورود به بخش های تولیدی ندارد.
دلیل این بی انگیزگی روشــن اســت: فشــارهای مالیاتی غیرشفاف، بروکراسی پیچیده، فســاد اداری، انحصارطلبی برخی نهادها، بی ثباتی بازار ارز و تورم بالا.
برآوردها حاکی از آن اســت که ســالانه بین 5 تا 10 میلیارد دلار ســرمایه از کشــور خارج می شــود که بخش قابل توجهی از آن توسط ســرمایه گذاران داخلی انجام می شود.
این خروج ســرمایه نه تنها به معنای از دســت رفتن فرصت های ســرمایه گذاری داخلی است، بلکه به اقتصاد کشورهای مقصد نیز رونق می بخشد.
بسیاری از این سرمایه گذاران ترجیح می دهند در کشورهای همســایه مانند ترکیه، امارات یا عمان سرمایه گذاری کنند، جایی کــه قوانین پایدارتر، فرآیندهای اداری شــفاف تر و حمایت های حقوقی قوی تر وجود دارد.
تفاوت اصلی میان ســرمایه گذار خــارجی و داخلی در ایران، در نوع با برخورد و چارچوب حمایتی اســت.
ســرمایه گذار خارجی معمولا قراردادهای ویژه، معافیت های مالیاتی چندســاله، تضمین بازگشت سرمایه و حمایت های حقوقی بین المللی وارد می شود.
اما سرمایه گذار داخلی باید در چارچــوب قوانین عمومی و متغیر فعالیت کند، بدون تضمین های خاص و با ریسک های بالاتر.
این تبعیض ساختاری، حس بی اعتمادی و ناامیدی را در میان فعالان اقتصادی داخلی تقویت کرده است. شعار و وعده کافی نیست.
اصلاحات برای عبور از این وضعیت، صرفا جدی و ســاختاری لازم است.
نخســت، باید ثبات قوانین و مقررات تضمین شود. سرمایه گذار - چه داخلی و چه خارجی – نیاز دارد بداند که قوانین بازی در طول مسیر تغییر نمی کند.
دوم، نظام مالیاتی باید شــفاف، عادلانه و پیش بینی پذیر باشد.
فشار مالیاتی بر سرمایه گذاران مولد باید کاهش یابد و در مقابل، فعالیت های غیرمولد و ســفته بازانه مشمول مالیات های بازدارنده شوند.
سوم، فرآیندهای اداری باید ساده و دیجیتالی شوند تا بروکراسی و فساد کاهش یابد.
چهارم، نظام بانکی باید به گونه ای اصلاح شــود که امکان تأمین مالی پروژه های تولیدی با نرخ های معقول فراهم شود.
در کنار این اصلاحات، باید نگاه به ســرمایه گذار داخلی تغییر کند.
ســرمایه گذار داخلی نه رقیب سرمایه گذار خارجی است و نه تهدیدی برای اقتصاد؛ او شریک اصلی توسعه کشور است.
اگر برای سرمایه گذار خارجی فرش قرمز پهن می کنیم، برای سرمایه گذار داخلی باید فرش طلایی پهن کنیم، چرا که او نه تنها سرمایه، بلکه تعهد و تعلق خاطر به کشور را نیز به همراه دارد.
در نهایت، آینده ســرمایه گذاری در ایران به اراده واقعی برای ایجاد یک محیط رقابتی، عادلانه و پایدار بســتگی دارد.
اگر این اراده وجود داشــته باشد، ایران می تواند نه تنها ســرمایه گذاران خارجی را جذب کند، بلکه ســرمایه های داخلی را نیز از فرار بازدارد و به سمت تولید و نوآوری هدایت کند.
اما اگر این اصلاحات به تعویق بیفتد، خطر آن وجود دارد که هم ســرمایه گذار خارجی با احتیاط و تردید وارد شود و هم سرمایه گذار داخلی انگیزه ای برای ماندن نداشته باشد.
«روزنامه اقتصادی خوب - 16 شهریور 1404»